Xuất khẩu dầu thô của Mỹ đang tăng mạnh lên mức kỷ lục trong bối cảnh thị trường năng lượng toàn cầu đối mặt nguy cơ thiếu hụt nguồn cung nghiêm trọng do căng thẳng tại Trung Đông. Tuy nhiên, việc Washington tiếp tục đẩy mạnh bán dầu ra nước ngoài cũng đang làm dấy lên cuộc tranh luận lớn về an ninh năng lượng và giá nhiên liệu trong nước.

Sau khi eo biển Hormuz bị phong tỏa, gần 1 tỷ thùng dầu được cho là đã mắc kẹt tại khu vực Vịnh Ba Tư, khiến dòng chảy năng lượng toàn cầu bị gián đoạn mạnh. Điều này buộc nhiều quốc gia tại châu Á và châu Âu phải tìm kiếm nguồn cung thay thế, trong đó dầu thô Mỹ trở thành lựa chọn quan trọng nhất.

Nhu cầu quốc tế tăng vọt đã đẩy xuất khẩu dầu của Mỹ lên mức cao kỷ lục vào cuối tháng 4. Đồng thời, lượng tồn kho năng lượng của Mỹ tiếp tục suy giảm nhanh chóng, theo dữ liệu liên bang công bố tuần trước.

Diễn biến này ngay lập tức làm dấy lên câu hỏi trong giới chính trị và người tiêu dùng Mỹ: nếu nước này có đủ dầu để xuất khẩu hàng triệu thùng mỗi ngày, tại sao không giữ lại nhiều dầu thô và nhiên liệu hơn để hạ nhiệt giá xăng trong nước?

Tranh luận càng trở nên nóng hơn khi một số quốc gia như Trung Quốc đã bắt đầu hạn chế xuất khẩu dầu từ nhiều tuần trước nhằm ưu tiên an ninh năng lượng nội địa.

Tại Mỹ, nghị sĩ Dân chủ Ro Khanna gần đây tiếp tục thúc đẩy đề xuất cấm xuất khẩu xăng trong giai đoạn giá nhiên liệu tăng cao. Theo ông, việc ưu tiên nguồn cung cho thị trường nội địa có thể giúp người dân Mỹ giảm bớt áp lực chi phí nhiên liệu.

Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Donald Trump hiện vẫn bác bỏ khả năng áp dụng các biện pháp hạn chế xuất khẩu năng lượng. Bộ trưởng Năng lượng Chris Wright và Bộ trưởng Nội vụ Doug Burgum nhiều lần khẳng định Nhà Trắng chưa xem xét bất kỳ động thái can thiệp nào vào hoạt động xuất khẩu dầu.

Theo các chuyên gia, vấn đề không đơn giản nằm ở việc Mỹ có “thừa dầu” hay không, mà phụ thuộc vào cấu trúc phức tạp của chuỗi cung ứng năng lượng nước này.

Dù hiện là nước xuất khẩu ròng dầu mỏ, Mỹ vẫn phải nhập khẩu khoảng 6,5 triệu thùng dầu thô mỗi ngày. Nguyên nhân là các nhà máy lọc dầu lâu đời của Mỹ không thể chỉ vận hành bằng dầu đá phiến nhẹ từ lưu vực Permian mà cần pha trộn thêm dầu nặng nhập khẩu từ Canada, Trung Đông và Mỹ Latinh để sản xuất xăng và diesel hiệu quả.

Điều này khiến phần dầu dư thừa của Mỹ được đưa ra thị trường quốc tế thay vì sử dụng hoàn toàn trong nước.

Ông Bob McNally, nhà sáng lập Rapidan Energy Group và cựu cố vấn năng lượng dưới thời Tổng thống George W. Bush, cảnh báo rằng việc hạn chế xuất khẩu có thể giúp hạ giá nhiên liệu trong ngắn hạn nhưng sẽ tạo ra nhiều hệ quả tiêu cực lâu dài.

Theo ông, nếu các nhà máy lọc dầu bị buộc phải sử dụng hoàn toàn dầu nội địa, biên lợi nhuận sẽ suy giảm đáng kể, dẫn tới việc cắt giảm sản lượng xăng dầu và cuối cùng khiến giá nhiên liệu tăng trở lại.

Dù vậy, Rapidan Energy Group vẫn cho rằng có khoảng 35% khả năng Mỹ sẽ áp đặt một số hình thức hạn chế xuất khẩu nếu khủng hoảng năng lượng toàn cầu tiếp tục leo thang.

Một số chuyên gia khác cũng bắt đầu thay đổi quan điểm. Ông Vikas Dwivedi, chiến lược gia năng lượng toàn cầu tại Macquarie Group, nhận định lệnh cấm xuất khẩu tạm thời có thể giúp kéo giảm mạnh giá dầu và giá xăng tại Mỹ, từ đó giảm áp lực lên người tiêu dùng trước kỳ bầu cử giữa nhiệm kỳ.

Tuy nhiên, ông cũng thừa nhận đây là quan điểm mà trước đây bản thân từng phản đối trong phần lớn sự nghiệp của mình.

Trong khi đó, ông Robert Auers thuộc RBN Energy cảnh báo rằng việc cấm xuất khẩu dầu và các sản phẩm lọc hóa dầu có thể tạo ra “một mớ hỗn độn toàn diện” cho ngành năng lượng Mỹ, buộc nhiều nhà máy lọc dầu phải cắt giảm hoạt động hoặc thậm chí đóng cửa vĩnh viễn.

Theo ông, giá nhiên liệu có thể giảm mạnh trong thời gian ngắn nhưng hiệu ứng này sẽ nhanh chóng biến mất khi thị trường bắt đầu chịu tác động tiêu cực từ việc suy giảm công suất lọc dầu.

Các tập đoàn dầu khí lớn cũng phản đối mạnh mẽ khả năng can thiệp thị trường. CEO Chevron Mike Wirth cho rằng các biện pháp như cấm xuất khẩu hoặc áp trần giá thường xuất phát từ mục tiêu tích cực nhưng lại dễ tạo ra hậu quả ngoài mong muốn và khiến thị trường trở nên bất ổn hơn.

Nhiều chuyên gia năng lượng cũng cảnh báo rằng việc hạn chế nguồn cung dầu Mỹ ra thị trường quốc tế có thể đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng vọt, kéo theo nguy cơ suy thoái kinh tế diện rộng và cuối cùng tác động ngược trở lại chính nền kinh tế Mỹ.

Ngoài ra, Washington cũng có thể đối mặt với nguy cơ bị trả đũa thương mại và làm suy giảm vai trò của Mỹ với tư cách là nhà cung cấp năng lượng đáng tin cậy cho châu Âu và châu Á trong thời kỳ khủng hoảng.