Thị trường kim loại toàn cầu vừa trải qua một năm đầy biến động với những cột mốc giá lịch sử. Trong khi vàng và bạc liên tục thiết lập đỉnh mới nhờ vai trò trú ẩn an toàn, kim loại đồng – vốn được xem là “huyết mạch” của nền kinh tế công nghiệp – đang nổi lên như một tài sản đầu tư hấp dẫn nhờ đà tăng giá mạnh mẽ và những thay đổi sâu sắc trong cán cân cung – cầu.

Trong năm 2025, giá đồng đã tăng vọt khoảng 35%, chạm mốc 11.771 USD/tấn. Nguyên nhân chính đến từ tình trạng lệch pha cung cầu kéo dài, khi nguồn cung khai thác không theo kịp tốc độ gia tăng nhu cầu từ các ngành công nghiệp then chốt.

Đà tăng của đồng được đánh giá vẫn chưa kết thúc. Tập đoàn khai khoáng hàng đầu thế giới BHP dự báo sự bùng nổ của các trung tâm dữ liệu toàn cầu sẽ khiến nhu cầu đồng tăng gấp sáu lần từ nay đến năm 2050, song hành với quá trình đô thị hóa và cải thiện mức sống tại các nền kinh tế đang phát triển. Trong khi đó, quá trình mở rộng công suất khai thác lại diễn ra chậm chạp do chi phí cao, rủi ro môi trường và thời gian triển khai dự án kéo dài.

Theo báo cáo mới nhất của J.P. Morgan Research, Mỹ hiện đang sở hữu lượng dự trữ đồng tương đối dồi dào nhờ đẩy mạnh nhập khẩu từ đầu năm. Tuy nhiên, lo ngại về các rào cản thuế quan khiến giá đồng tại Mỹ duy trì ở mức cao hơn thị trường quốc tế, vô hình trung “khóa chặt” lượng tồn kho này trong nội địa thay vì phân bổ ra toàn cầu, làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu hụt.

Tại Trung Quốc – quốc gia tiêu thụ đồng lớn nhất thế giới – cục diện cũng đang thay đổi đáng kể. Trước đây, Bắc Kinh thường giảm mua và đẩy mạnh xuất khẩu khi giá tăng cao. Nhưng lần này, tình trạng thiếu hụt nguyên liệu thô khiến các nhà máy luyện đồng không còn khả năng duy trì sản lượng lớn, buộc phải chấp nhận mua vào ngay cả khi giá đã ở mức kỷ lục.

Dựa trên những biến động cung cầu đó, J.P. Morgan Research dự báo thị trường toàn cầu sẽ thiếu hụt khoảng 330.000 tấn đồng tinh luyện vào năm 2026. Giá đồng được kỳ vọng tiếp tục đi lên, có thể đạt 12.500 USD/tấn vào quý II/2026, với mức giá trung bình cả năm khoảng 12.075 USD/tấn.

Một động lực mới đáng chú ý là nhu cầu từ các trung tâm dữ liệu phục vụ trí tuệ nhân tạo. Cơn sốt AI đòi hỏi hạ tầng tính toán khổng lồ, trong đó đồng là vật liệu không thể thay thế cho hệ thống dây dẫn và truyền tải điện. Nhu cầu từ riêng mảng này được dự báo có thể đạt khoảng 475.000 tấn vào năm 2026.

Dù giá cao có thể thúc đẩy một số ngành chuyển sang sử dụng nhôm thay thế, các chuyên gia cho rằng đây là quá trình dài hạn và không thể nhanh chóng bù đắp sự thiếu hụt hiện tại. Sự kết hợp giữa nguồn cung hạn chế, nhu cầu công nghệ mới và tồn kho toàn cầu bị thắt chặt đang tạo ra một kịch bản tăng giá mạnh cho đồng, ít nhất trong nửa đầu năm 2026.

Các chuyên gia của Citi nhận định rằng trong bối cảnh vàng và bạc đã tăng theo đường parabol, khả năng giá đồng vọt lên vùng 15.000–16.000 USD/tấn là hoàn toàn có thể xảy ra. Tuy nhiên, kịch bản cơ sở của Citi vẫn cho rằng giá đồng sẽ dao động quanh mốc 13.000 USD/tấn trong năm 2026, mức được xem là đủ cao để kích thích nguồn cung và tái cân bằng thị trường.

Citi cũng cảnh báo rằng nếu giá thực sự chạm vùng 15.000–16.000 USD/tấn, lực mua khó có thể duy trì bền vững. Trong kịch bản này, đặc biệt nếu xảy ra trong ngắn hạn trước kỳ nghỉ Tết Nguyên đán, thị trường có thể chứng kiến làn sóng chốt lời mạnh từ giới đầu tư.

Dù triển vọng giá rất tích cực, việc đầu tư vật chất vào đồng vẫn là một bài toán khó đối với nhà đầu tư cá nhân. Theo Bloomberg Intelligence, khó khăn không chỉ nằm ở yếu tố giá mà còn đến từ các rào cản vật lý và đặc tính hóa học của kim loại này.

Khác với vàng – kim loại có giá trị cao trên mỗi đơn vị khối lượng và dễ dàng cất giữ – đồng có tỷ lệ giá trị trên trọng lượng rất thấp. Với số tiền tương đương một thỏi vàng 1 kg trị giá khoảng 70.000–80.000 USD, nhà đầu tư sẽ phải sở hữu tới 6–7 tấn đồng, kéo theo chi phí kho bãi, vận chuyển và bảo vệ lớn, làm xói mòn lợi nhuận.

Ngoài ra, vàng có tính thanh khoản vượt trội với chênh lệch mua bán hẹp và được chấp nhận ở mọi thị trường. Ngược lại, đồng vật chất thường bị mua lại với giá thấp hơn đáng kể so với giá quốc tế do chi phí vận chuyển và tái chế cao, trong khi việc thanh lý số lượng lớn cũng không hề dễ dàng.

Đặc tính hóa học cũng là một bất lợi khi vàng gần như không bị oxy hóa, còn đồng dễ hình thành lớp gỉ xanh nếu không được bảo quản trong điều kiện chuyên dụng, làm giảm độ tinh khiết và giá trị bán lại. Thêm vào đó, tiêu chuẩn chất lượng của vàng được quốc tế công nhận rộng rãi, trong khi đồng tồn tại dưới nhiều dạng pha tạp, khiến nhà đầu tư cá nhân đối mặt với rủi ro gian lận cao hơn.

Một điểm khác biệt quan trọng nữa là tính chu kỳ kinh tế. Vàng thường hưởng lợi trong giai đoạn bất ổn, trong khi đồng phụ thuộc trực tiếp vào sức khỏe của ngành xây dựng và sản xuất. Khi kinh tế suy thoái, giá đồng có thể giảm mạnh ngay cả khi vàng vẫn tăng.

Theo Goldman Sachs, đồng – giống như bạc và vàng – đang dần được xem là một tài sản mang tính phòng thủ trong dài hạn. Tuy nhiên, việc dồn toàn bộ vốn vào đồng không phải là chiến lược khôn ngoan, bởi đà tăng hiện tại có thể không kéo dài mãi.

Đối với phần lớn nhà đầu tư, duy trì danh mục đa dạng hoặc đầu tư thông qua các quỹ ETF hàng hóa và cổ phiếu của các công ty khai thác sở hữu mỏ đồng lớn được xem là cách tiếp cận an toàn và bền vững hơn, thay vì đặt cược quá lớn vào việc tích trữ kim loại vật chất.